مطالب با ارزش درباره علم بی پایان ژنتیک

1- تعريف رشته:

كارشناسي ارشد ژنتيك انساني (MS) Human Genetics

رشته ژنتيك انساني شاخه‌اي از علوم – زيستي پزشكي است كه از جمله به بررسي ساختار سلولها از نظر كروموزومي و ژني مي‌پردازد و مي‌توان طي آن به مباحث مهمي مانند مهندسي ژنتيك – ژنتيك ايمني – ژنتيك جمعيت – ژنتيك سرطان – ژنتيك رفتاري – ژنتيك بيوشيميايي پرداخت. دانش آموختگان اين رشته قادر خواهند بود با همكاري در طرح‌هاي پژوهشي مشتمل بر آناليز ژنتيكي سلولهاي انساني به نواقص و بيماريهاي ژني و كروموزومي بيماران پي ببرند.

كارشناسي ارشد ژنتيك انساني نيز به دوره‌اي اطلاق مي‌شود كه تحصيلات بالاتر از كارشناسي را در بر مي‌گيرد و اولين مقطع تحصيلي پس از كارشناسي مي‌باشد. اين رشته كه مجموعه‌اي از دروس و پژوهش هماهنگ، منسجم و وابسته به هم مي‌باشد به تربيت افرادي لايق، متعهد و كاردان مي‌پردازد كه بتوانند بر مباني علم ژنتيك انساني و پزشكي و متون علمي موجود احاطه يافته و در اثر آشنايي با بسياري از روشهاي پيشرفته پژوهش در زمينة ژنتيك انساني و به دست آوردن كارآيي؛ لياقت و مهارت علمي و عملي لازم را به گونه‌اي كسب كنند كه به خوبي بتوانند به تعليم و در ابعادي به پژوهش در اين رشته پرداخته و از مقاله‌هاي علمي و پژوهش‌هاي علوم ژنتيك انساني و علوم وابسته در جهت پيشبرد مرزهاي دانش و كمك به ايجاد روح علمي در جامعه استفاده كنند.

2- تاريخچه رشته و پيشرفت هاي جديد:

اهميت و جايگاه رشته‌هاي مختلف زيست شناسي اعم از بنيادي و كاربردي و به ويژه ژنتيك در جهان امروز هرگز بر صاحبنظران پوشيده نيست. حجم عظيم سرمايه‌گذاريهاي مادي و انساني در كشورهاي جهان، به خصوص كشورهاي پيشرفته علمي و فني در اين ارتباط، به روشني بر اهميت و نقش راهبردي علم وراثت نيز تأكيد دارد. اين سرمايه‌گذاري‌ها، روزانه در حال افزايش است. با عنايت به جايگاه و نقش تعيين كننده‌اي كه ژنتيك به ويژه انساني و پزشكي در عموم شئونات زندگي مردم دارد، نيز براساس نيازهاي مبرم و كمبودهاي چشمگير؛ توسعه و روزآمد كردن دوره كارشناسي ارشد ژنتيك انساني از قدمهاي بسيار مثبتي است كه اميد مي‌رود با حمايت همه جانبه مسئولان امر، در ميدان عمل به نتايج قابل توجهي بيانجامد.

رشتة ژنتيك انساني به دليل اهميت راهبردي آن، بويژه در دهه‌هاي اخير از رشدي حيرت‌انگيز برخوردار شده است. اين مهم، به خصوص با نزديك شدن پويا رو به رشد علوم پايه انساني، پزشكي و باليني، اهميت مضاعف يافته است، بنابراين توسعه و گسترش آن در بسياري از دانشگاههاي معتبر علوم پزشكي جهان، در دهه‌هاي اخير چشمگير بوده است. از اين رو توجه به اين ضرورت آشكار در كشور ما نيز و البته توسط دانشگاهيان مربوطه اگرچه با تأخير، اما و بويژه در دهة اخير، معقول و منطقي بوده است.

هرچند كه توفيق همه جانبه آن همچنان در گرو حمايت علمي و در خور مسئولان محترم مربوط است.

شايان تأكيد است كه پيشرفت‌هاي خيره كننده و روزافزون در عرصه‌هاي مختلف نظري، علمي، آموزشي، پژوهشي، فناوري و اثرات قابل توجهي كه در حوزه‌هاي فرهنگي و اجتماعي نيز بر جاي گذاشته است، در كنار تحولات و تغييرات وسيعي كه به طور فزاينده در عرصه شيوه‌هاي ارايه خدمات ژنتيك انساني و پزشكي در جهان صورت گرفته و مي‌گيرد ضرورت بازنگري همه جانبه برنامة ژنتيك انساني را بيش از پيش مورد تأكيد قرار داده است. تحولات چشمگير در پزشكي مولكولي و نقش بي‌بديل روشها و فنون ژنتيك مولكولي، مهندسي ژنتيك و بيوتكنولوژي مولكولي در ژنتيك انساني و پزشكي كه رشدي دم افزون دارد، لزوم بازنگري برنامه را دو چندان كرده است. تأسيس اين رشته در كشور سابقه‌اي بيش از ده سال دارد كه برنامه حاضر، نخستين بازنگري همه جانبه برنامه اوليه محسوب مي‌شود.

3- ارزشها و باورها (فلسفه برنامه):

بدون ترديد تحولات پر شتاب علمي و فني رو به رشد در تمام زمينه‌ها، به ويژه در ژنتيك انساني، فرصت‌ها، اميدها و چالش‌هايي را ايجاد كرده است. آنچه بديهي است مطلوبيت هر برنامه در گرو اعتناء كامل و همه جانبه به سير تحولات و بهره گيري از فضايل انساني، خلاقيت و نوآوري و نگاه خلاق به شرايط پيچيده علمي و فني بر پايه دانش محوري و دانايي در جهت بهبود كيفيت زندگي انسان است. در عرصة ژنتيك انساني نيز، امروز ما بيش از هر زماني نيازمند بهره‌مندي از خلاقيت، منابع ارزشمند علمي و پژوهشي، ابتكارات و نوآوري‌هاي انسان هاي فعال، ارزشي و دانا هستيم.

تأكيد بر مباني اخلاق حرفه‌اي، تفكر علمي، رشد و تعالي دانشجويان و كرامت انساني؛ تلاش جهت ايجاد و تقويت تفكر خلاق، اخلاق علمي و دانش افزايي پويا؛ كوشش به منظور گسترش افق هاي فكري، علمي دانشجويان و بسترسازي اوليه براي اراية ايده‌هاي نو (نوآوري)؛ از جمله نكات مهم ارزشي اين برنامه به حساب مي‌آيد به علاوه تلاش در جهت آموزش نقش پژوهش عالمانه به عنوان مبناي تصميم‌گيري‌ها و اقدامات فردي و اجتماعي و درك درست اولويت‌هاي جامعه در زمينة ژنتيك انساني؛ و كوشش در راستاي درك صحيح اولويت‌هاي آموزشي و پژوهشي ژنتيك انساني موردنياز كشور از سوي دانشجويان، نيز از ديگر نكات مورد تأكيد اين برنامه مي‌باشد. ارزيابي‌هاي مستمر و اصولي و تشويق همه جانبه دانشجويان و دامن زدن به مشاركت واقعي و رقابت سازنده و پويا؛ و تدريس مفيد و مؤثر براساس برنامة آموزشي متحول شده و از جمله با تشويق به استفاده از همة تخصص‌ها در يك كار گروهي منسجم و هماهنگ نيز از نكات تكميلي مورد تأكيد برنامه حاضر به شمار مي‌آيد.

4- رسالت برنامة آموزشي در تربيت نيروي انساني:

تقويت مباني آموزشي و پژوهشي در ژنتيك انساني و پزشكي؛ و برداشتن گام‌هاي اوليه به منظور جهت دهي آموزش و پژوهش ژنتيك انساني و پزشكي سلولي و مولكولي با قلمروهاي داراي اولويت بالا در علوم باليني پزشكي از جمله رسالت‌هاي اين برنامه است.

نيز تلاش بنيادي جهت انجام پژوهش‌هاي بين رشته‌اي و تقويت ارتباط به ويژه در زمينه‌هاي سلولي و مولكولي با محوريت ژنتيك انساني و پزشكي در علوم پايه و باليني پزشكي؛ بسط و تقويت اهميت راهبردي ژنتيك انساني و پزشكي در دانشگاههاي علوم پزشكي كشور؛ و كمك به اشتغال زايي مولد در مسير نيازهاي مبرم جامعه به دانش آموختگان ژنتيك انساني و پزشكي به ويژه تربيت نيروي انساني براي آموزش و پژوهش به خصوص در مؤسسات آموزش عالي شهرستانها؛ كمك به امر برنامه‌ريزي‌هاي مربوطه در مؤسسات و مراكز درماني و بهداشتي و يا مراكز پژوهشي از ديگر رسالت‌هاي اين برنامه آموزشي محسوب مي‌شود. تحقق اصولي اين برنامه و رسالت‌هاي آن به خصوص با عنايت به توسعة كمي دانشگاهها و دانشكده‌هاي علوم پزشكي در كشور و در دو دهة اخير و باتوجه به اينكه دارندگان درجة تخصصي و دكترا در ژنتيك انساني و پزشكي در حدي كه نيازهاي مبرم كشور را تأمين كنند نيستند، از اهميت بالايي برخوردار است.

5- چشم انداز برنامة آموزشي در تربيت نيروي انساني:

برداشتن گام‌هاي اوليه اما اصولي و ضروري و درواقع ايجاد بخشي از زير ساخت‌هاي لازم در راستاي پيشگيري، تشخيص و درمان اساسي بيماريهاي ژنتيكي از مهمترين چشم انداز اين برنامه آموزشي به حساب مي‌آيد. درواقع، انتظار آن است كه دانش آموختگان اين رشته به نحو شايسته بتوانند، به توانايي‌ها و كارآمدي‌هايي كه در بخش‌هاي پيشين (بويژه در تعريف و رسالت رشته) و نيز اهداف كلي كه در ادامه آمده است؛ در عرصه عمل نايل آيند.

6- اهداف كلي رشته:

اهداف كلي آموزشي و پژوهشي اين برنامه آن است كه دانشجو در پايان اين دوره بتواند قابليت‌هايي مشتمل بر موارد زير را كسب نمايد:

با كسب آموزش اصولي بتواند براي بحث‌هاي علمي و پژوهشي مربوط به رشته و نياز جامعه، آماده شود.

همچنين مهارت‌هاي اوليه جهت شركت در بحث‌هاي گروهي، كارگاههاي علمي، سمينارها و كنفرانسهاي علمي – آموزشي و پژوهشي را كسب نمايد. به علاوه، با آموزش مهارت‌هاي اوليه و مبنايي جهت كار در آزمايشگاههاي پژوهشي ژنتيك انساني و پزشكي، توانايي لازم را بدست آورد. و با آموزش مهارت نسبي در چگونگي روند و مراحل انتخاب پايان نامه، نگارش پايان نامه، تهيه اصولي مقاله علمي پژوهشي و سخنراني علمي بتوانند قابليت‌هاي اوليه يك پژوهشگر خلاق را احراز نمايد. و اين توانايي‌ها به نوبه خود بتواند موجبات رشد شخصي و فردي و كسب نسبي شايستگي حرفه‌اي و اجتماعي دانش آموخته را فراهم آورد. آشنا شدن با اصول اوليه كار در آزمايشگاه هاي ژنتيك انساني و پزشكي، و كسب آمادگي اوليه براي پردازش عالمانه ايده‌هاي جديد براي پژوهشي‌هاي آينده از اهداف كلي تكميلي اين رشته به حساب مي‌آيد.

7- نقش دانش آموختگان در برنامة آموزشي:

دانش آموختگان اين رشته داراي نقش‌هاي آموزشي، پژوهشي و خدماتي خواهند بود.

8- وظايف حرفه‌اي دانش آموختگان:

- آموزش دروس ژنتيك در مقطع كارداني

- آموزش عملي دروس ژنتيك مقاطع مختلف

- مشاركت فعال در اجراي پژوهشهاي ژنتيك انساني و پزشكي پايه‌اي و كاربردي

- همكاري با متخصصان صاحب صلاحيت در زمينه پيشگيري، تشخيص و درمان بيماري‌هاي ژنتيكي

9- استراتژي‌هاي اجرايي برنامه آموزشي:

استراتژي اجرايي برنامه آموزشي تلفيقي از دو استراتژي استادمحور و دانشجو محور و البته با گرايش هدفدار به سمت مشاركت بيشتر دانشجوي در امر ياددهي و يادگيري، استوار است. در اين ارتباط موارد زير مورد تأكيد قرار مي‌گيرد:

الف) تدريس اصولي درس ها با عنايت به دستاوردهاي روز (براي كسب مهارت هاي موردنياز جامعه)، در راستاي سياست استفاده بهينه از تخصص و توان علمي تمام اعضاي هيأت علمي و در يك كار گروهي توام با رقابت سازنده.

ب) تشكيل جلسات و كلاسهاي پويا با مشاركت فعال اساتيد و دانشجويان و از جمله براي مرور مباحث كتابهاي تخصصي روز و نشريات معتبر علمي و پژوهشي.

ج) برگزاري سمينارهاي دانشجويي علمي و پژوهشي با مشاركت و نظارت فعال اعضاي هيأت علمي و دانشجويان.

د) شركت فعال دانشجويان و اساتيد در برنامه‌هاي هفتگي ژورنال كلاب (علمي – پژوهشي) برگزار شده توسط گروه آموزشي مجري دوره.

هـ) تشكيل بحث گروهي، منظم و مستمر هفتگي درمورد نتايج نسبي به دست آمده از كارهاي پژوهشي اعضاي هيات علمي و دانشجويان و گزارش پيشرفت كار و نقد مسئولانه و عالمانه يافته‌هاي پژوهشي.

10- شرايط و نحوة پذيرش دانشجو:

الف) كليه ضوابط ورود به رشته و پذيرش دانشجو براساس آئين نامه آموزشي كارشناسي ارشد مصوب شوراي عالي برنامه ريزي و برابر آخرين اطلاعات مندرج در راهنماي آزمون ورودي كارشناسي ارشد ناپيوسته رشته‌هاي گروه پزشكي، مي‌باشد.

ب) كساني مي‌توانند در آزمون اين دوره شركت كنند كه داراي مدرك كارشناسي در يكي از رشته‌هاي زيست شناسي (كليه گرايشها) – ژنتيك – بيوشيمي – ايمني شناسي – ميكروب شناسي – تغذيه – علوم آزمايشگاهي مامايي و يا دكتراي حرفه‌اي پزشكي، دندانپزشكي، دامپزشكي و داروسازي و يا دكتراي حرفه‌اي علوم آزمايشگاهي از يكي از دانشگاههاي معتبر داخل يا خارج از كشور باشند.

ج) مواد امتحاني آزمون و ضرايب آنها:

نام درس:                                                        ضريب مربوطه

ژنتيك (انساني و پزشكي، پايه و مولكولي) 7

زيست شناسي سلولي – مولكولي              2

بيوشيمي                                                            1

زبان عمومي                                                       2

11- شرايط لازم جهت راه اندازي رشته:

مطابق ضوابط و شرايط شوراي گسترش و ارزيابي آموزش پزشكي مي‌باشد.

12- رشته هاي مشابه در خارج از كشور:

رشته اي به همين نام در كشورهاي خارجي وجود دارد. همچنين رشته‌هاي مشابه با وسعت به مراتب بيشتر از كشور ما وجود دارد.

13- رشته‌هاي مشابه در داخل كشور:

رشته هايي بسيار نزديك با اين رشته مثل ژنتيك حيواني و ژنتيك مولكولي در برخي از دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالي وجود دارد.

14- موارد ديگر مانند بورسيه:

در حال حاضر تلاش مسئولين آموزش عالي كشور بر استقرار و تقويت اين رشته در داخل كشور بعنوان يك سياست پسنديده در روند خود اتكايي قرار دارد.


 

 

فصل دوم

مشخصات دوره

برنامه آموزشي كارشناسي ارشد ناپيوسته

رشته ژنتيك انساني


1- طول دوره و ساختار آن:

طول دوره و ساختار آن : مطابق آيين نامه آموزشي دوره كارشناسي ارشد ناپيوسته مصوب شوراي عالي برنامه‌ريزي مي‌باشد.

2- نام دروس و تعداد واحدهاي درسي:

نوع درس                                           تعداد واحد

اختصاصي اجباري (core)                      18

اختصاصي اختياري (non core) 6

پايان نامه                                               8

جمع كل                                               32

به مقتضاي وضعيت علمي دانشجويان و فراخور نيازهاي علمي آنها چنانچه دانشجويي تعدادي از واحدهاي درسي لازم و موردنيا شروع دوره را در مقطع قبلي نگذرانده باشد موظف است به تشخيص گروه آموزشي و تأييد شوراي تحصيلات تكميلي دانشگاه تمامي يا تعدادي از دروس كمبود يا جبراني جدول الف را بگذراند.


 جدول ب: دروس اختصاصي اجباري (core) كارشناسي ارشد ناپيوسته رشته ژنتيك انساني

كد درس

نام درس

تعداد واحد

ساعت

پيش نياز

نظري

عملي

جمع

07

ژنتيك انساني

2

34

-

34

-

08

سيتوژنتيك

2

34

-

34

-

09

مهندسي ژنتيك

2

34

-

34

-

10

ژنتيك ايمني

2

34

-

34

-

11

ژنتيك جمعيت

2

34

-

34

-

12

ژنتيك مولكولي

2

34

-

34

09

13

ژنتيك سرطان

2

34

-

34

09 و 12

14

تازه هاي ژنتيك انساني

2

34

-

34

07و08و11و13

15

سمينار 1و2 (در دو نيمسال تحصيلي)

2

-

-

-

 

16

پايان نامه

8

-

-

-

 

جمع

26

 


*الف) جدول دروس كمبود يا جبراني دوره كارشناسي ارشد ناپيوسته ژنتيك انساني

 

كد درس

نام درس

تعداد واحد

ساعت

نظري

عملي

جمع

01

اصول رايانه و اينترنت و كاربردهاي آن در علوم زيستي

2

34

-

34

02

ميكروسكوپ الكتروني

2

17

34

51

03

كاربرد راديوزيراتوپ‌ها

2

17

34

51

04

زيست شناسي مولكولي

2

17

34

51

05

اصول اپيدميولوژي

2

34

-

34

06

** سيستم هاي اطلاع رساني پزشكي

1

9

17

26

 

*

دانشجو موظف است با تشخيص گروه آموزشي و تأييد شوراي تحصيلات تكميلي دانشگاه، تمامي يا تعدادي از دروس كمبود و جبراني (جدول الف) را بگذراند.

**

گذراندن اين درس براي كليه دانشجويان به عنوان درس كمبود يا جبراني الزامي است.


ج) جدول دروس اختصاصي اختياري (non core) دوره كارشناسي ارشد ناپيوسته ژنتيك انساني

 

كد درس

نام درس

تعداد واحد

ساعت

نظري

عملي

جمع

17

ژنتيك ميكروارگانيسم‌ها

2

34

-

34

18

ژنتيك رفتاري

2

34

-

34

19

ژنتيك بيوشيميايي انسان

2

34

-

34

20

بيوشيمي كروماتين

2

34

-

34

21

كشت سلول و بافت

2

17

34

51

22

ژنتيك سوماتيكي و سيتوپلاسمي

2

34

-

34

23

اخلاق و ايمني زيستي

2

34

-

34

24

روشهاي عملي سيتوژنتيك

1

-

34

34

25

روشهاي عملي ژنتيك مولكولي و مهندسي ژنتيك

1

-

34

34

26

زبان انگليسي تخصصي

2

34

-

34

27

پزشكي مولكولي

1

17

-

17

جمع

21

* دانشجو بايد با هماهنگي گروه آموزشي مجري 60 واحد از دروس اختياري را بگذراند.

 

[ جمعه دهم آذر 1391 ] [ 18:21 ] [ علی ضیایی ]
اطلاعات درون ژنوم به صورت رشته‌ها یا کلمات سه حرفی موسوم به رمز منتقل می‌شوند. هر حرف این کلمه قابل انتخاب از یکی از الفبای چهارتایی اسیدهای نوکلئیک است.

رمزهای شناخته‌شده‌ایی وجود دارد که در فر‌آیند رمزخوانی در رناتن و تولید اسیدهای آمینه تشکیل‌دهنده پروتئین‌ها کارآیی دارند. در مجموع بیش از ۲۲ اسید آمینه "طبیعی" شناخته نشده است. هر رمز از ۳ اسیدنوکلئیک ساخته می‌شود، پس با در نظر گرفتن احتمالات آرایش و چیدمان این چهار اسید نوکلئیک، ۶۴ حالت (۴ × ۴ × ۴) می‌توانند داشته باشد. پس به رمزی که این دو را به هم تبدیل می‌کند افزونگی دارد.

در بیشتر موارد، رمز ژنتیکی که از روی آن اطلاعات ژنوم به پروتئین تبدیل می‌شود، در اندامگان‌های گوناگون یکسان یا همانند است.


[ پنجشنبه نهم آذر 1391 ] [ 23:51 ] [ علی ضیایی ]
ژنتیک از جمله علوم نوین است که به‌عنوان یک ابزار مناسب و قدرتمند برای دستیابی به توسعة پایدار به‌شمار می‌آید. بنابراین در جهان امروز، توجه به توانمندی‌ها و قابلیت‌های بی‌شمار این صنعت، به‌ویژه در کشورهای کمتر توسعه‌یافته و فقیر، می‌تواند از جمله عوامل مهم در پیشرفت اقتصادی و رسیدن به رفاه اجتماعی بالاتر، محسوب گردد
[ پنجشنبه نهم آذر 1391 ] [ 23:49 ] [ علی ضیایی ]
تولید جانوران دست‌ورزی شده (ترانس‌ژنیک) نیز از دیگر دستاوردهای بسیار مهم بیوتکنولوژی و ژنتیک جدید در عرصه علوم زیستی است که اهداف ارزشمندی را دنبال می‌کند.

جانور ترانس‌ژن علاوه بر مادة ژنتیکی خود، واجد مقداری مادة ژنتیکی اضافی با منشا خارجی می‌گردد. این جانور باید قادر باشد که ژن بیگانه را به نسل‌های بعدی انتقال دهد. امروزه روش‌های متعددی برای ایجاد جانوران ترانس‌ژنیک ابداع شده‌است.

[ پنجشنبه نهم آذر 1391 ] [ 23:49 ] [ علی ضیایی ]
به‌کارگیری روش‌ها و فنون مهندسی ژنتیک و ژنتیک مولکولی به طور جدی از سال ۱۹۸۳ آغاز و روندی به شدت رو به رشد را به ویژه در قلمرو اصلاح گیاهان زراعی استراتژیک، طی کرد. پیشرفت در این حوزه، فوق‌العاده چشمگیر است. به‌طوریکه در مدتی کمتر از هشت سال، سطح زیر کشت گیاهان دست‌ورزی شده ژنتیکی (Transgenic)، وسعتی بالغ بر ۶۰ میلیون هکتار از اراضی کشاورزی جهان را به خود اختصاص داد. به این ترتیب، مهندسی ژنتیک و ژنتیک مولکولی به منظور تأمین امنیت غذایی جمعیت رو به رشد جهان وارد عمل شده و مواد غذایی حاصل دستکاری ژنتیکی (GMOs) به تدریج وارد بازار شد.

در سال ۱۹۸۶ نخستین آزمایش‌های مزرعه‌ای، با تنباکوی تراریخته، در امریکا و فرانسه صورت گرفت. چین نخستین کشوری بود که در سال ۱۹۹۰، تولیدگیاهان تراریخته (تنباکو) را به شکل تجاری آغاز کرد. امریکا، دومین کشوری بود که در سال ۱۹۹۴، گیاه تراریخته گوجه‌فرنگی را به شکل تجارتی تولید نمود. پس از آن، در فاصله سال‌های ۱۹۹۵ تا ۱۹۹۶، ۳۵ گیاه تراریخته تولید شد که حدود ۸۰ درصد آن‌ها مربوط به دو کشور امریکا و کانادا بودند. تا سال ۱۹۹۹، بین ۲۵ تا ۴۵ درصد تولید برخی از محصولات اصلی زراعی (ذرت، سویا و غیره) در امریکا، با استفاده از گیاهان تراریخته صورت می‌گرفت. درحال حاضر، حداقل ۲۵ درصد از سطح زیر کشت ذرت تراریخته و ۴۰ درصد از سطح زیرکشت سویای تراریختة جهان در امریکاست.

وارد کردن ژن‌های فراوان (مربوط به صفات مختلف) به ده‌ها گونه گیاهی مانند گندم، جو، گوجه‌فرنگی، ذرت، سیب زمینی، سویا، پنبه، مارچوبه، تنباکو و چغندرقند جهت اصلاح یا بهبود فرآورده‌های کشاورزی، امکان تغییر ژنتیکی در راه‌های بیوسنتزی گیاهان برای تولید انبوه موادی مانند روغن‌های خوراکی، موم‌ها، چربی‌ها و نشاسته‌ها که در شرایط عادی به میزان بسیار جزیی تولید می‌شوند و کنترل آفات زیستی، تنها نمونه‌های کوچکی از کاربردهای گسترده گیاهان ترانس‌ژنی (تراریخته) را شامل می‌شوند. اطلاعات بیشتر در این زمینه در جدول شماره ۴ ارایه شده‌است.

احیای مراتع و جنگل‌ها و حفظ تنوع گونه‌های گیاهی و جانوری در مناطق کویری و بیابانی از دیگر عرصه‌های کشاورزی است که با کمک ژنتیک مولکولی روند سریع‌تری یافته‌است. برای مثال، ژنتیکیست‌ها با شناسایی، تکثیر و پرورش گونه‌های واجد ژن‌های مقاومت به نمک، گیاهان مقاومی مانند کاکتوس‌ها، کاج و سرو اصلاح شده‌ای را تولید کرده‌اند که قابلیت رشد و تکثیر در مناطق سخت بیابانی را پیدا کرده‌اند. همچنین به کمک روش‌های ژنتیک، از جلبک‌ها و گل‌ولای موجود در دریاها، ترکیبات و کودهای زیستی سودمندی را برای حاصلخیزی زمین‌های کشاورزی تولید می‌کنند.

[ پنجشنبه نهم آذر 1391 ] [ 23:48 ] [ علی ضیایی ]
رشد فزآینده جمعیت جهان و افزایش تقاضا برای مواد غذایی در دهه‌های اخیر موجب شد تا در زمینة علوم کشاورزی و مواد غذایی شاهد یک گذر جدی و اجتناب‌ناپذیر از کشاورزی سنتی به کشاورزی پیشرفته و بکارگیری روش‌های نوین ژنتیک در تولید محصولات زراعی و دامی باشیم. همانگونه که می‌دانیم، گیاهان، اصلی‌ترین و مهمترین منابع تجدیدشونده جهان هستند که علاوه بر تأمین غذای آدمی و حیوانات، نیازهای غیرتغذیه‌ای، شیمیایی و صنعتی هم توسط آنها مرتفع می‌گردد. به همین دلیل، کاربرد روش‌های مهندسی ژنتیک و ژنتیک مولکولی برای افزایش کمی و کیفی محصولات از یک سو و کاهش هزینه‌ها و زمان تولید از سوی دیگر، استفاده از این روش‌ها در شاخه‌های گوناگون کشاورزی را بسیار ارزشمند کرده‌است.

[ پنجشنبه نهم آذر 1391 ] [ 23:48 ] [ علی ضیایی ]
در سال‌های اخیر، ژنتیک مولکولی در صنایع گوناگون جایگاه منحصر به فردی پیدا کرده‌است. امروزه در برخی از معادن دنیا، استخراج و بازیافت کانی‌های پرارزشی مانند طلا، نقره، مس و اورانیوم به کمک میکروارگانیسم‌ها و با روش‌های زیستی (Bioleaching) صورت می‌گیرد. تولید صنعتی بسیاری از اسیدهای آلی مانند اسید سیتریک، اسید استیک و اسید لاکتیک و همچنین تولید روغن‌هایی با ترکیبات اسیدهای چرب ویژه که دارای ارزش بالایی در صنایع غذایی و مواد پاک‌کننده هستند، از دیگر زمینه‌های حضور فعال ژنتیک در صنعت است.

علاوه بر این، به اعتقاد بسیاری از صاحب‌نظران، یکی از عرصه‌های بسیار حیاتی ژنتیک، در «صنایع آنزیمی» است؛ چراکه به جرأت می‌توان ادعا کرد بدون استفاده از فرآیندهای ژنتیکی و طراحی سویه‌های میکروبی مهندسی ژنتیک شده، پیشرفت‌های بزرگ بشر در زمینه تولید انبوه آنزیم‌ها و بیوکاتالیست‌های بسیار با ارزش و متنوع که به‌عنوان مواد مادر در صنایع گوناگون غذایی، شیمیایی، سلولزی، نفت، تولید شوینده‌ها و غیره به کار می‌روند، تقریباً غیرممکن و دور از دسترس بود.

تولید پلاستیک‌های قابل تجزیه (Green Plastics)، تولید انرژی‌های تجدیدپذیر با استفاده از بیومس (Biomass)، طراحی و تولید ساختارهای نانومتری (Nanostructures) جدید مثل بیوترانزیستورها، بیوچیپ‌ها و پلیمرهای پروتئینی با استفاده از روش‌های مهندسی پروتئین، بکارگیری روش‌های ژنتیک در افزایش بازیافت و سولفورزدایی نفت خام و پاکسازی آلودگی‌های زیست‌محیطی به کمک فرآیندهای زیستی، از دیگر عرصه‌های نوین و با ارزش ژنتیک در صنعت و محیط زیست به شمار می‌روند.

[ پنجشنبه نهم آذر 1391 ] [ 23:47 ] [ علی ضیایی ]
از دیگر موضوعات بسیار مهم روز در زمینه مهندسی ژنتیک و بیوتکنولوژی مولکولی، که ارتباط تنگاتنگی با علوم پزشکی داشته و احتمالاً در آینده منشأ تحولات بزرگی در این زمینه خواهد بود، بحث کلون‌سازی (همانندسازی یا شبیه‌سازی) یا تکثیر غیرجنسی سلول‌ها است؛ که طی آن با همانندسازی از روی سلول بالغ یک موجود زنده، نسخه‌ای مشابه موجود اولیه ساخته می‌شود.

شایان ذکر است که نخستین موفقیت انسان در کلون‌سازی یک پستاندار بالغ (گوسفند دالی) در سال ۱۹۹۶ توسط یان ویلموت انگلیسی و همکاران وی در مؤسسه راسلین (ادینبر، اسکاتلند) با انتقال هستة یک سلول سوماتیک (غیرجنسی) به‌درون سیتوپلاسم یک اووسیت (سلول جنسی ماده) که هسته‌اش خارج شده بود، به دست آمد.

به طور کلی، محققان علم ژنتیک و بیوتکنولوژیست‌های مولکولی اعتقاد دارند که تلاش‌های آنها در این زمینه، می‌تواند به کاربردهای بسیار ارزشمندی در زمینه‌های پزشکی، کشاورزی و مانند آن‌ها منجر شود.

البته علیرغم بحث‌های بسیار جدی که در مورد سوء استفاده‌های احتمالی از مقوله شبیه‌سازی و عواقب زیستی و اخلاقی آن در دنیا وجود دارد، خوشبختانه اعتقاد اکثریت قابل توجهی از صاحب‌نظران امر که با درک مسئولیت خطیر انسانی خود، به پژوهش‌های متنوع و گسترده مهندسی ژنتیک و بیوتکنولوژی در عرصه پزشکی مولکولی مشغولند، این است که تحقیقات مذکور باید تنها برای مقاصد پیشگیری، تشخیص و درمان اساسی بیماری‌ها به کار رفته شود

[ پنجشنبه نهم آذر 1391 ] [ 23:46 ] [ علی ضیایی ]
امروزه از رهگذر به‌کارگیری مهندسی ژنتیک و بیوتکنولوژی مولکولی، این پرسش که سرطان چگونه ایجاد می‌شود؟، دیگر جزء اسرار ناشناخته علمی به حساب نمی‌آید. در خلال دو دهة اخیر، پژوهشگران با استفاده از روش‌های مولکولی و نتایج حاصل از مطالعاتی مانند طرح رمزگشایی از ژنوم انسان، به پیشرفت‌های خیره‌کننده‌ای در شناسایی علل و مراحل مولکولی پیدایش سرطان دست یافته‌اند که در آینده نزدیک، به روش‌های انقلابی در مسیر درمان آن منجر خواهد شد. با آنکه هنوز هیچ‌کس قادر نیست زمان دقیق غلبه کامل بر سرطان را پیش‌گویی کند، اما چشم‌انداز آن بسیار نویدبخش است.

در این راستا، تلاش‌های گسترده‌ای برای درمان سرطان با استفاده از روش‌های ژن‌درمانی (مانند انتقال ژن‌های بازدارندة سرطان به درون سلول‌ها) به طور فزاینده‌ای در حال افزایش است. مهار ژن‌هایی که بیشتر از اندازه طبیعی تکثیر یا بیان شده‌اند (مانند آنکوژنهای فعال‌شده) و جایگزینی یک ژن ناقص یا حذف‌شده از جمله راهبردهای این روش درمانی به حساب می‌آیند.

اخیراً پژوهشگران امریکایی نوعی ویروس «هوشمند» را طراحی کرده‌اند که بتواند در درون سلول‌های سرطانی، تکثیر شده و تمام سلول‌های بدخیم را در بدن از بین ببرد، اما به سلول‌های سالم آسیبی نرساند. نتایج به دست آمده از این شیوة جدید، روی موش‌های الگو موفقیت‌آمیز بوده و توانسته‌است حدود ۶۰ درصد از سلول‌های سرطانی را نابود سازد.

شماری از شرکت‌های دارویی جهان نیز با تکیه بر فرآیندها و قابلیت‌های بیوتکنولوژی مولکولی، بر روی طراحی داروها و عوامل درمانی مناسب جهت توقف ماشین تکثیر بی‌رویه سلولی (سرطان) فعالیت می‌کنند.

بی‌شک انجام این پژوهش‌ها، که در آینده‌ای نزدیک به نتایج مفیدی برای درمان شماری از سرطان‌های انسانی منجر خواهد شد، بدون بکارگیری اصول و فنون مهندسی ژنتیک و بیوتکنولوژی میسر نمی‌بود.

[ پنجشنبه نهم آذر 1391 ] [ 23:46 ] [ علی ضیایی ]
کاربرد بیوتکنولوژی در زمینة علوم پزشکی و دارویی، موضوعات بسیار گسترده‌ای مانند ابداع روش‌های کاملاً جدید برای «تشخیص مولکولی مکانیسم‌های بیماری‌زایی و گشایش سرفصل جدیدی به نام پزشکی مولکولی»، «امکان تشخیص پیش از تولد بیماری‌ها و پس از آن»، «ژن‌درمانی و کنار گذاشتن (نسبی) برخورد معلولی با بیمار و بیماری»، «تولید داروها و واکسن‌های نوترکیب و جدید»، «ساخت کیت‌های تشخیصی»، «ایجاد میکروارگانیسم‌های دست‌کاری شده برای کاربردهای خاص»، «تولید پادتن‌های تک‌دودمانی (منوکلونال)» و غیره را در بر می‌گیرد. امروزه برای تشخیص‌های دقیق، پیشگیری، درمان اساسی بیماری‌ها و در واقع سلامت و بهداشت جوامع ظاهراً راه دیگری جز پزشکی مولکولی به‌نظر نمی‌رسد.

ژن درمانی (Gene Therapy) بسیاری از صاحب‌نظران از سدة حاضر به‌عنوان سدة مهندسی ژنتیک و بیوتکنولوژی مولکولی یاد می‌کنند. به اعتقاد بسیاری از دانشمندان، تولد ژن‌درمانی در اوایل دهه ۱۹۹۰، یک رخداد بزرگ و انقلابی بود که چشم‌انداز جدیدی را در عرصه پزشکی مولکولی ایجاد کرد؛ زیرا برای نخستین بار در تاریخ علوم زیستی، کاربرد روش‌ها و فنون بسیار حساس و جدید جهت انتقال ژن‌های سالم به درون سلول‌های بدن و تصحیح و درمان ژن‌های جهش‌یافته و معیوب، پنجره‌ای نو به سوی مبارزه جدی، اساسی و علّی (نه معلولی و در سطح فرآورده‌های ژنی) با بسیاری از بیماری‌ها گشوده‌است. ژن‌درمانی، در واقع انتقال مواد ژنتیکی به درون سلول‌های یک موجود برای مقاصد درمانی می‌باشد که به روش‌های متفاوت و متنوع (فیزیکی، شیمیایی و زیستی) صورت می‌گیرد.

کشف بسیاری از ژن‌های بیماری‌زای مهم در آینده نزدیک، کاربرد روش‌های متنوع و بی‌سابقه غربال‌سازی ژنتیکی و پیشگویی‌های بسیار دقیق پیرامون تعیین سرنوشت جنین از نظر بیماری‌های ژنتیک پیش و پس از تولد، از دیگر قابلیت‌های مهندسی ژنتیک و ژن‌درمانی است. پژوهشگران با انجام تحقیقات گسترده بر بسیاری از محدودیت‌های موجود در زمینه ژن‌درمانی فائق آمده‌اند. همچنین در زمینه هدف‌گیری بسیار اختصاصی سلول و انتقال ژن یا DNAی برهنه به درون آن- به عنوان دارو- پیشرفت‌های چشمگیری حاصل شده‌است.

علیرغم اینکه در حال حاضر ژن‌درمانی، روشی پرهزینه بوده و به فنون پیشرفته و تخصصی نیاز دارد، اما به‌زودی از این روش در مورد طیف بسیار وسیعی از بیماری‌ها استفاده خواهد شد. همچنین شواهد فزآینده و امیدبخشی وجود دارد که استفاده از روش‌های پزشکی مولکولی، در آینده‌ای نه چندان دور و در مقایسه با وضع کنونی، صدها بار هزینه‌های درمانی را نیز کاهش خواهد داد.

طرح بین‌المللی ژنوم انسان (IHGP) پروژه بین‌المللی ژنوم انسان، یکی از مهم‌ترین و عظیم‌ترین طرح‌های تحقیقاتی زیست‌شناسی عصر حاضر است که با رمزگشایی از ژنوم انسان، گره‌های بی‌شماری را گشوده و قله‌های متعددی را فتح کرده‌است. این طرح که انجام آن، مولود پیشرفت‌ها و اطلاعات جدید محققان در عرصه مهندسی ژنتیک است، در آینده‌ای نزدیک، تحولات عمیق و غیره‌منتظره‌ای را در علوم پزشکی به‌وجود خواهد آورد. طرح بین‌المللی ژنوم انسان را می‌توان نقطه عطفی در تاریخ علوم زیستی به‌ویژه مهندسی ژنتیک و بیوتکنولوژی مولکولی به حساب آورد.

[ پنجشنبه نهم آذر 1391 ] [ 23:45 ] [ علی ضیایی ]
درباره وبلاگ

آرشيو مطالب
امکانات وب

ابزار متحرك زیباسازی وبلاگ


كد مرلين عروسك در وبلاگ


دریافت كد ساعت
Untitled Document
دریافت کد خوش آمدگویی